ارزشيابي و كيفيت بخشي سوالات
ارزشيابي و كيفيت بخشي سوالات:
ارزشيابي: يك فرآيند نظامند است براي جمع آوري ،تحليل و تفسير اطلاعات كه به منظور تعيين هدفهاي مورد نظر و اينكه آيا اين هدفها در حال تحقق يافتن هستند و به چه ميزاني انجام مي گيرند ؟
در آموزش و پرورش ارزشيابي پيشرفت تحصيلي مد نظر است كه سنجش عملكرد يادگيرندگان و مقايسه نتايجي حاصل با هدفهاي آموزشي از پيش تعيين شده به منظور تصميم گيري در باره نتايج مطلوب فعاليتها ي آموزشي معلم وكوششهاي يادگيري دانش آموزان انجام مي گيرد.
سنجش:زماني كه دراندازه گيري به جاي آزمون ياعلاوه برآن وسايل ديگري به كارمي رود به آن سنجش گويند.بنابراين سنجش نوعي اندازه گيري است كه مفهومي وسيع تر از آزمون دارد.
آزمون:معمولترين وسيله اندازه گيري ويژگيها يا صفات رواني و تربيتي است كه انواع مختلف دارد.
معلم بايد جهت سنجش و ارزشيابي دانش آموزان در طي سال از انواع ارزشيابي استفاده كند كه ارزشيابي مي تواند شامل آزمونهاي :كتبي، شفاهي،عملي،... باشد.
علاوه بر آن بايستي بتوان در طراحي سوالات و آزمونها نكات اساسي و مهم را رعايت نمود كه اهم آنها عبارتند از:
1-چگونه مي توان يك امتحان خوب طراحي كرد؟
2- چگونه مي توان يك امتحان خوب طراحي شده را به خوبي اجرا نمود؟
3- چگونه مي توان ازنتايج يك امتحان خوب طراحي شده و به خوبي اجرا شده براي بهبود امر آموزش و زفع نقايص ياددهي و يادگيري استفاده كرد؟(مرحله تحليل نتايج)
پس لازم است در طراحي سوالات به اين نكات دقت نمود:
-سوالات در حيطه هاي مختلف يادگيري (سطوح بلوم )باشد.
-طرح سوالات از ساده به مشكل باشد.
-رعايت بودجه بندي محتوا شود.
-سوالات نگارش درستي داشته باشد.
-سربرگ سوالات كامل باشد و توضيحات لازم براي امتحان در آن ثبت شده باشد.
-تناسب تعداد سوال و تناسب زمان باميزان حوصله بچه ها باشد.
-جاي كافي براي پاسخ به سوالات و پاسخنامه داشته باشد.
حيطه هاي يادگيري :
شامل 3 مرحله دانشي، حركتي و مهارتي مي باشد ،كه با توجه به هدف مورد نظر حيطه دانشي را مورد بررسي قرار مي دهيم.
1-مرحله دانش: فقط به حفظ مطالب بدون توجه به معنا مي باشد .(ضبط و صوت)بعضي سوالات در اين سطح طرح
مي گردد.
2-درك و فهم: يعني فراگير بتواند مطلب مهم رااز غير مهم تشخيص دهد ،مطلب را به صورت خلاصه بيان كند ،مطلب را تعميم دهد به مثالهاي مشابه و كاربردهاي ديگر ،تغيير مطلب از شكلي به شكل ديگر(از كلام به تصوير ،ترجمه،...)
3-كاربرد: يعني استفاده از آموخته هاي قبلي در يك موقعيت واقعي و روزمره ،حل مسئله اي كه قبلاٌ مشابه آن را دانش آموز حل نكرده است. 1
4-تجزيه و تحليل: متاسفانه در دنياي امروز كودكان ما تحليل گر نيستند و تمايلي هم به تحليل گري ندارند(نه بصورت انتقاد ونه پيشنهاد)
در تجزيه و تحليل يعني شكستن مطلب به اجزاءو تشخيص نقاط دروني .(علت؟چرايي؟چگونگي) (يعني كشف چيزي كه بوده و ما پيدا كرديم)
5-تركيب:تشكيل يك كل متشكل از طريق اجراءداده شده كه بايد بديع و نو ،خلاق و منحصر به فرد باشد .(يعني اختراع كه قبلاٌنبوده واولين بار توليد شده)
6-ارزشيابي:يعني قضاوت كردن (خوب و بد) .در قضاوت درست و غلط مطرح نيست.
مانند:سوالات امتحاني را به شخصي بدهيم كه ارزشيابي كند آيا مناسب است يا خير؟در ارزشيابي بايد با دليل بنويسيد يعني تجزيه كند و براي بهتر شدن چه مي توان كرد ؟يعني تركيب كند.
انواع ارزشيابي:
تشخيصي:ارزشيابي از پيش آموخته دانش آموزان در ابتداي دوره جهت برنامه ريزي و تشخيص مشكلات يادگيري موضوع درسي.
تكويني: ارزشيابي كه در طي سال تحصيلي به صورت مرحله اي برگزار مي گردد.
تراكمي:ارزشيابي كه در پايان دوره جهت سنجش آموخته ها ي دانش آموزان باتوجه به برگزاري آزمون انجام مي گيرد.
انواع آزمون:
1-عيني (پاسخ گزين)
2-تشريحي (پا سخ گذار)
آزمونهاي عيني:آزمونهايي هستند كه هم سوال و هم جواب در اختيار دانش آموز باشد و دانش آموز بايد پاسخ صحيح را انتخاب كنند. شامل: صحيح و غلط ،جوركردني،چندگزينه اي
آزمون صحيح و غلط:شامل:صحيح و غلط،بلي و خير، نوع اصلاحي،نوع خوشه اي
قواعد سوالهاي صحيح و غلط:
1-سوالها تا حد امكان مختصر و ساده و روشن باشند.
2-جمله هايي بكار بريد كه درست و غلط بودن آنها براي كساني كه موضوع سوال را ياد گرفته اند آشكار باشد.
3-از به كار بردن كلماتي مانند همه،بعضي وقتها ،غالباٌ، هرگز و... پرهيز نمائيد.
4-سعي كنيد طول سوالهاي صحيح و غلط هم اندازه باشند.
5-سعي كنيد تعداد سوالهاي صحيح وغلط تقريباٌٌهم اندازه باشند.
6-سوالات صحيح و غلط رااز روي جملات كتاب انتخاب ننمائيد.
7-سعي كنيد هر سوال به يك هدف آموزشي مربوط باشد وازگنجاندن مطالب بي اهميت در سوال بپرهيزيد.
آزمون جور كردني:براي سنجش يادگيريهاي كه با كلمات چه كسي،چه چيزي،چه زماني وكجا مشخص مي شوند مفيدند.
قواعد سوالهاي جور كردني:
1- پرسشهاو پاسخهارا متجانس يا همگون انتخاب كنيد.
2- طول فهرست هاي پرسش و پاسخ را كوتاه انتخاب كنيد و مطالب كمتري را درهريك از پاسخها قرار دهيد.
3- درراهنماي سوال،اطلاعات لازم را دربارهء نحوه مقايسه وجور كردن پرسشها در اختيار دانش آموزان قرار دهيد. 2
4- همه پرسشها و پاسخهاي يك سوال رادريك صفحه قرار دهيد.
5- درصورت امكان فهرست پاسخها را به طور منطقي مرتب كنيد.
6- درفهرست پرسشهاي سوالهاي جوركردني ازكاربرد جملات نيمه تمام خودداري كنيد.
7- پرسشها راباشماره و پاسخها راباحروف مشخص كنيد.
8- هريك از پاسخها بايد براي تمام پرسشهاي يك سوال درست جلوه كند .
9- ازنوشتن سوالهايي كه پرسشها و پاسخهاي آنها كاملاٌباهم جور مي شوندبپرهيزيد.
آزمون چند گزينه اي: متداول ترين آزمون عيني است كه هم در سنجش توانائيها ي مختلف و هم در سنجش يادگيري در زمينه هاي گوناگون تحصيلي مورد استفاده قرار مي گيرد.
آزمون چند گزينه اي شامل: تعدادي سوال است كه هر يك از آنها از يك قسمت اصلي و تعدادي پاسخ تشكيل مي شود و آزمون شونده از ميان گزينه هاي پيشنهادي گزينه صحيح را انتخاب مي كند.
هر سوال چند گزينه اي شامل چند قسمت اصلي است.
1-تنه سوال
2-پاسخ سوال
3-پاسخهاي انحرافي
انواع سوالهاي چند گزينه اي:
1-نوع تنها گزينه:سوال فقط يك پاسخ صحيح دارد.
2-نوع بهترين گزينه :همه گزينه ها صحيح هستند اما يكي از آنها از همه بهتر و كامل تر است.
3-نوع منفي: تنه سوال به صورت منفي بيان مي شود و همه گزينه ها به جز يكي از آنها درست است.
قواعد سوالهاي چند گزينه اي:
1-هر سوال بايد يك موضوع مهم يايك هدف آموزشي رااندازه بگيرد.
2-بيشتر از يك مسئله يايك مطلب در هر سوال قرار نگيرد.
3-سوالها را كاملاٌروشن و واضح بنويسيد و از عبارات و كلمات قابل فهم آزمون شوندگان استفاده كنيد.
4-از تكرار مطالب در گزينه ها خودداري كنيد.
5-مطالب اصلي سوال را به طور كامل در تنه سوال بنويسيد.
6-همه گزينه هاي يك سوال بايد متجانس و به موضوع واحدي مربوط باشند.
7-سوال را طوري بنويسيد كه پاسخ درست تنها پاسخ درست يا قطعاٌدرست ترين پاسخ باشد.
8-براي اندازه گيري فرآيند هاي پيچيده ذهني از موقعيتهاي تازه استفاده كنيد.
9-گزينه هاي انحرافي را طوري بنويسيد كه توجه آزمون شوندگان بي اطلاع از موضوع سوال را به خود جلب كنند.
10-گزينه هاي هر سوال را طوري بنويسيد كه از نظر دستوري و جمله بندي به نحو درست مكمل متن سوال باشند.
11-از به كار بردن اشاره هاي دستوري نا مربوط و غيره خودداري كنيد.
12-در سوالات منفي كلمات منفي رابرجسته جلوه دهيد.
13-از نوشتن سوالهايي كه در آنها متن سوال منفي و گزينه ها هم منفي هستند ،يعني منفي مضاعف خودداري كنيد.
14-تا حد امكان از كاربرد عبارتهايي مانند :همه آنچه در بالا گفته شد،تمامي موارد فوق،هيچ كدام از آنها و.....خودداري نمائيد.
15-سوالها را مستقل ازيك ديگر بنويسيد.
16-از طرح سوالهاي گمراه كننده بپرهيزيد. 3
17-از دو گزينه متضاد كه يكي از آنها درست است بپرهيزيد.
18-طول گزينه هاي درست را در سوالهاي مختلف تغيير دهيد.
19-محل گزينه درست را در ميان گزينه هاي انحرافي به طور تصادفي انتخاب نمائيد.
20-سوالها را به زباني بنويسيد كه در حد درك و فهم آزمون شوندگان باشد.
21-براي هر سوال بين 3 تا 5 گزينه در نظر بگيريد.
22-در آزمونهاي تكويني (آزمونهايي كه به عنوان كمكي براي آموزش و به منظور تشخيص مشكلات يادگيري دانش آموزان و آموزش معلمان مورد استفاده قرار مي گيرد )از گزينه "نمي دانم " استفاده كنيد.
23-در سوالهايي كه تنه آنها جمله نا تمام است جا خالي را در قسمت آخر جمله قرار دهيد.
24-تنها در صورت لزوم از آزمونهاي چند گزينه اي استفاده كنيد.
نحوه تصحيح سوالات عيني:
در سوالات فوق (عيني) به دليل مشخص بودن جوابها ، قاعده خاصي در تصحيح وجود ندارد وبا توجه به كليد ارائه شده سوالات نمره گذاري مي شوند.
آزمونهاي تشريحي:در اين نوع آزمونها سوال در اختيار فراگير قرار داده مي شود و وي با توجه به نوع سوال لازم است پاسخ مناسب را بنويسد.
انواع آزمونهاي تشريحي: شامل:گسترده پاسخ،كوتاه پاسخ
قواعد تهيه سوالهاي تشريحي:
1-سوالها مستقيم به هدفهاي آموزشي مربوط باشد.
2-سوالهاي تشريحي را تنها به اندازه گيري هدفهايي محدود كنيد كه با ساير آزمونها به خوبي قابل انداره گيري نيستند.
3-صورت سوال را با عبارات و كلمات روشن و واضح بنويسيد.
4-از كاربرد كلمات چه كسي،چه وقت ،كجا و..بپرهيزيد.
5-تا حد امكان از سوالات تازه و موقعيتهاي جديد استفاده كنيد.
6-به آزمون شونده حق انتخاب چند سوال از ميان تعدادي سوال را ندهيد.
7-سوالات بحث برانگيز طوري طراحي شوند كه آزمون شونده شواهد لازم براي مستند كردن عقيده انتخابي را بيان كند.
8-زمان كافي براي پاسخ در نظر بگيريد و زمان سوالات عيني و تشريحي را به تفكيك مشخص نمائيد.
9-عواملي را كه در آزمون تشريحي دخالت خواهيد داد تعيين كرده و به اطلاع آزمون شونده برسانيد.
نحوه تصحيح سوالات تشريحي:
1-پاسخ سوال را تنها بر اساس هدفي كه در سوال گنجانده شده تصحيح نمائيد.
2-با نو شتن يك پاسخ نمونه براي هر سوال از دخالت عوامل نا مربوط جلو گيري نمائيد.
3- پاسخ را سوال به سوال تصحيح كنيد نه ورقه به ورقه.
4-هنگام تصحيح ورقه ها از شناسايي نام صاحبان آنها خودداري كنيد.
5-تمام پاسخ آزمون شوندگان به يك سوال رادريك نشست و بدون وقفه زمان تصحيح كنيد.
6-اشتباهات دانش آموزان رابرروي برگه آزمون تصحيح كنيد و اظهار نظر خود را بنويسيد.
7-در صورت امكان از يكي دو نفر از همكارانتان بخواهيد تا سوالهايي كه شما تصحيح كرده ايد باز نگري نمايند.
8-از روش تحليلي و كلي نمره گذاري استفاده كند